Automatische controle of audit door een expert?

Je hebt een automatische toegankelijkheidscontrole gedaan, alles opgelost wat ze vond, en het rapport toont nu geen problemen meer. Is je website dan toegankelijk? Waarschijnlijk niet helemaal. Automatische controles zijn snel, gratis of goedkoop en heel goed in de meest voorkomende problemen. Maar een groot deel van wat een site bruikbaar maakt voor mensen met een beperking hangt af van betekenis en context, en dat kan software niet beoordelen. Dit artikel legt uit wat automatische controles wel en niet vinden, hoe je ze combineert met een paar eenvoudige tests die je zelf doet, en wanneer het de moeite loont om een expert te betalen voor een volledige audit.

Wat de cijfers zeggen

Het W3C, de organisatie achter de webstandaarden, zegt het duidelijk in zijn advies over het kiezen van testtools: tools kunnen niet bepalen of een site toegankelijk is, ze kunnen alleen helpen. Verschillende studies tonen waar de grens ligt.

De studie van Deque (2021). Deque, een bedrijf dat testtools voor toegankelijkheid maakt, bekeek meer dan 2.000 audits met samen meer dan 13.000 pagina’s en bijna 300.000 problemen. Gemiddeld werd 57% van de problemen door automatische tests gevonden. Maar die problemen vielen onder slechts 16 van de 50 criteria van WCAG 2.1 niveau AA. Het automatische aandeel is hoog omdat enkele veelvoorkomende problemen, vooral te weinig contrast, heel vaak opduiken.
Het experiment van de Britse overheid (2017). De Government Digital Service bouwde een opzettelijk slechte pagina met 142 bekende drempels en liet er 13 automatische tools op los. De beste tool vond 40%, de zwakste maar 13%. Tools zijn sindsdien beter geworden, maar veel drempels op die pagina kan software eenvoudigweg niet opsporen.
De Nederlandse overheid. DigiToegankelijk, het toegankelijkheidsprogramma van de Nederlandse overheid, schrijft dat meer dan 80% van de verplichte eisen door een mens gecontroleerd moet worden, en dat je met alleen de resultaten van een automatische tool niet aan de wet voldoet.

Die cijfers meten verschillende dingen en spreken elkaar dus niet tegen. Geteld in aantal problemen vinden automatische controles ruwweg een derde tot de helft. Geteld in WCAG-criteria (de 50 toetsbare regels van de Web Content Accessibility Guidelines) kan software maar een minderheid volledig testen. Beide leiden tot hetzelfde advies: begin met een automatische controle en laat daarna mensen de rest nakijken.

Wat automatische controles goed vinden

Sommige problemen zijn een kwestie van meten of tellen: een waarde is te laag, of iets ontbreekt. Daar is software uitstekend in, en ze wordt nooit moe op pagina 150.

Te weinig contrast. Tekst die te licht is tegen de achtergrond. Een tool berekent de contrastverhouding precies. Zie de gids over kleurcontrast.
Ontbrekende afbeeldingsbeschrijvingen. Een afbeelding zonder alt-tekst, de korte geschreven beschrijving die schermlezers (software die het scherm voorleest) voorlezen. Zie afbeeldingsbeschrijvingen.
Formuliervelden zonder label. Een veld waarbij niets hulpsoftware vertelt wat je moet invullen. Zie labels bij formuliervelden.
Lege links en knoppen. Een link of knop met alleen een icoon en geen naam, die een schermlezer alleen aankondigt als "link" of "knop". Zie linknamen en knopnamen.
Ontbrekende paginataal. Zonder taal leest een schermlezer Nederlandse tekst soms voor met een Engels accent. Zie paginataal.
Ontbrekende paginatitels en overgeslagen kopniveaus, die het moeilijker maken om door een pagina te navigeren.

Dit zijn ook de problemen die het vaakst op echte websites staan. WebAIM vindt in zijn jaarlijkse analyse van een miljoen startpagina’s elk jaar hetzelfde handvol bovenaan. Daarom is een automatische controle zo’n goede eerste stap: ze ruimt snel het grootste deel op.

Wat alleen mensen kunnen beoordelen

De andere helft gaat over betekenis, gedrag en ervaring. Een tool ziet dat iets bestaat, maar niet of het zinvol is.

Of een afbeeldingsbeschrijving klopt. Een tool ziet dat er alt-tekst is. Ze ziet niet dat die tekst een bestandsnaam is, of dat hij een grafiek beschrijft zonder te zeggen wat die toont.
Of de volgorde logisch is. Inhoud kan er op het scherm logisch uitzien, terwijl een schermlezer of de Tab-toets er in een verwarrende volgorde doorheen gaat.
Toetsenbordvallen in zelfgebouwde onderdelen. Een eigen datumkiezer, chatvenster of pop-up kan de toetsenbordfocus vangen en niet meer loslaten. Alleen de toetsen indrukken brengt dat aan het licht.
Of linkteksten en koppen duidelijk zijn. Een tool kan "klik hier" signaleren, maar niet beoordelen of "Onze aanpak" mensen vertelt waar een link naartoe gaat.
Duidelijke taal en begrijpelijke foutmeldingen. "Fout 422" doorstaat elke automatische test.
Of ondertitels kloppen. Een video met automatische ondertitels slaagt, ook als die "Gent" veranderen in "gents".

Een typisch voorbeeld. Beide afbeeldingen hieronder slagen voor een automatische controle, want beide hebben alt-tekst:

<!-- Slaagt voor de automatische controle, maar zegt niemand iets -->
<img src="IMG_2041.jpg" alt="IMG_2041.jpg" />

<!-- Slaagt ook, en helpt echt -->
<img src="IMG_2041.jpg" alt="Rolstoelhelling aan de zij-ingang van het gemeentehuis" />

Alleen een mens weet wat er op de foto staat en waarom ze op de pagina staat.

Zo combineer je ze: een routine in vier stappen

Je hoeft niet te kiezen tussen een automatische controle en een audit. Ze werken het best na elkaar, waarbij elke stap de volgende goedkoper maakt.

Doe een automatische controle op je belangrijkste pagina’s: de startpagina, contact, je belangrijkste formulier, je bestel- of boekingsproces.
Los op wat ze vindt, te beginnen met de problemen die mensen blokkeren. Eerst de gedeelde sjablonen, zodat één oplossing veel pagina’s herstelt. Controleer daarna opnieuw.
Doe de snelle manuele tests hieronder. Ze duren minder dan een uur en vragen geen speciale software.
Boek een audit door een expert wanneer er veel op het spel staat.

Snelle tests die iedereen kan doen

Toetsenbord. Leg de muis weg en gebruik alleen Tab, Shift+Tab, Enter, de spatiebalk, de pijltjestoetsen en Escape. Bereik je alles, zie je waar je bent en kun je je belangrijkste taak afronden? Onze toetsenbordtest van 10 minuten neemt je stap voor stap mee.
Zoom naar 200%. Druk op Ctrl en + (Cmd en + op een Mac) tot de browser 200% toont. Is alle tekst nog leesbaar, zonder afgesneden of overlappende tekst? Probeer daarna een venster zo smal als een telefoon: werkt de pagina nog zonder zijwaarts te scrollen?
De basis van een schermlezer. Gebruik het gratis NVDA op Windows of het ingebouwde VoiceOver op een Mac of iPhone. Je hoeft het niet te beheersen. Luister naar het begin van de pagina, spring van kop naar kop en vul één formulier in. Vormen de koppen een inhoudstafel? Zegt elk veld waarvoor het dient?
Lees het hardop. Lees je belangrijkste pagina alsof je nieuw bent. Zijn de zinnen kort en de woorden vertrouwd? Zijn linkteksten op zichzelf duidelijk?

Wanneer je een audit door een expert nodig hebt

Een audit is een systematische beoordeling door een specialist van alle criteria op een representatieve steekproef van pagina’s, meestal met een rapport dat elk probleem en de oplossing uitlegt. Je hebt er waarschijnlijk een nodig als:

je een overheidsinstantie bent. Je toegankelijkheidsverklaring moet steunen op een echte evaluatie. In Nederland is voor de twee hoogste statussen een volledig onderzoek volgens WCAG-EM nodig, de evaluatiemethode van het W3C. Ons artikel over toegankelijke overheidswebsites legt de regels per land uit.
je een grote webshop of boekingsdienst hebt die onder de Europese toegankelijkheidswet valt, zeker met een ingewikkeld bestelproces of een login.
je een label wilt dat bezoekers toont dat een onafhankelijke partij de site gecontroleerd heeft.
je een vernieuwde site lanceert, of een nieuw platform waarop veel sites zullen draaien.
mensen problemen blijven melden die je zelf niet vindt.

Voor een kleine onderneming met een eenvoudige informatieve site brengen een automatische controle, de manuele tests en wat zorg voor de inhoud je vaak al het grootste deel van de weg.

Wat een audit kost en hoe je een auditor kiest

De prijs hangt vooral af van het aantal verschillende soorten pagina’s en van de complexiteit. Twee organisaties publiceren richtprijzen:

AnySurfer, een Belgisch project van Blindenzorg Licht en Liefde, de organisatie voor blinde en slechtziende mensen, vermeldt auditprijzen van 1.250 euro voor een kleine site, 2.500 euro voor een standaardsite en 4.000 euro voor een complexe site, exclusief btw, met goedkopere vervolgaudits om oplossingen na te kijken. AnySurfer kent ook een label toe, dat maximaal twee jaar geldig is.
BIK BITV-Test in Duitsland, beheerd door DIAS, combineert een basisbedrag met een indicatieve prijs per pagina van 420 euro voor eenvoudige pagina’s tot 840 euro voor complexe, waarbij complexe webtoepassingen op basis van de inspanning geprijsd worden. Een test duurt meestal vier tot zes weken.

In Nederland voeren organisaties zoals Stichting Accessibility onderzoeken uit volgens WCAG-EM, en ook lichtere quickscans. In Frankrijk volgt een audit de RGAA-methode op een vaste steekproef met onder meer de startpagina, contact, de wettelijke vermeldingen, het overzicht van de site, de aanmeldpagina en volledige processen zoals een formulier over meerdere pagina’s. Een opgeleid intern team of een externe auditor mag die uitvoeren.

Stel bij het vergelijken van offertes deze vragen:

Welke methode volg je (WCAG-EM, RGAA, BITV-Test of EN 301 549), en welke WCAG-versie en welk niveau?
Hoe kies je de steekproef, en zitten formulieren, pdf’s en pagina’s achter een login erin?
Testen mensen met een toetsenbord en een schermlezer, of is het vooral tooluitvoer?
Legt het rapport elk probleem uit met een voorbeeld en een oplossing?
Is een hertest inbegrepen, en tegen welke prijs?

Wees op je hoede voor wie een snelle oplossing aanbiedt via een overlay, een werkbalkwidget die aan de pagina wordt toegevoegd. Overlays herstellen de onderliggende problemen niet.

Zo bereid je je voor, zodat de audit minder kost

Auditors worden betaald voor hun tijd. Elke minuut die naar problemen gaat die je zelf had kunnen vinden, is geld dat niet naar de moeilijke vragen gaat.

Los eerst de automatische bevindingen op. Contrast, alt-teksten en labels zijn goedkoop te vinden met een tool en duur om door een expert te laten beschrijven.
Pak gedeelde sjablonen en componenten aan voor de audit, niet pagina per pagina erna.
Maak een lijst van paginatypes en kerntaken, zoals "een vergunning aanvragen" of "een factuur betalen", zodat de steekproef dekt wat ertoe doet.
Regel testaccounts en toegang tot pagina’s achter een login op voorhand.
Vraag je platformleverancier om een eigen onderzoeksrapport. De Nederlandse overheid raadt aan een onderzoek op te splitsen in de techniek van het platform en de inhoud, zodat het platform één keer getest wordt en het rapport hergebruikt kan worden.
Duid één contactpersoon aan die de vragen van de auditor snel kan beantwoorden.
Voorzie tijd en budget voor de oplossingen en de hertest. Een audit zonder opvolging levert vooral een document op.

Begin met een automatische controle

Controleer gratis een pagina met ibin om eerst de veelvoorkomende problemen op te ruimen. Het rapport legt elk probleem uit in gewone taal, toont met een close-up waar het zit en linkt naar een herstelgids. De optionele tweede blik van AI wijst afbeeldingsbeschrijvingen, linkteksten en toetsenbordgebruik aan die een nadere blik verdienen, als aanwijzingen die een mens beoordeelt. Doe daarna de manuele tests, en schakel een expert in wanneer je zekerheid nodig hebt.

Kijk hoe je eigen site scoort

Controleer gratis een pagina, zonder account. Je krijgt een duidelijke lijst van wat je eerst oplost, met afbeeldingen van waar elk probleem zit.

Automatische controle of audit door een expert? Wat elk van beide vindt