De website van een gemeente is vaak de enige deur naar een dienst: een afspraak maken voor een nieuwe identiteitskaart, een parkeervergunning betalen, kijken wanneer de bibliotheek open is. Werkt die deur niet met een toetsenbord, een schermlezer (software die het scherm voorleest) of een sterke vergroting, dan komen sommige inwoners er gewoon niet binnen. Daarom heeft de Europese Unie al sinds 2016 een aparte wet voor overheidswebsites, jaren voor de Europese toegankelijkheidswet voor bedrijven. Dit artikel legt uit wat die wet vraagt, hoe België, Nederland, Frankrijk en Duitsland ze toepassen, en geeft een concreet plan voor een kleine overheidsinstantie.
Eén Europese regel voor elke overheid, groot of klein
De regel is de Europese richtlijn webtoegankelijkheid, officieel Richtlijn (EU) 2016/2102. Ze geldt voor "overheidsinstanties": de staat, regionale en lokale overheden en publiekrechtelijke instellingen, waaronder vaak ook OCMW’s en openbare bibliotheken vallen. De termijnen liggen al achter ons. Nieuwe websites moesten vanaf 23 september 2019 voldoen, alle andere websites vanaf 23 september 2020 en mobiele apps vanaf 23 juni 2021.
Eén punt verrast veel kleine organisaties: er is geen vrijstelling voor kleine organisaties. De Europese toegankelijkheidswet stelt micro-ondernemingen vrij voor diensten. De richtlijn webtoegankelijkheid doet dat niet. Een dorp met 3.000 inwoners heeft dezelfde plichten als een hoofdstad.
Er is wel één uitlaatklep: de onevenredige last. Een overheidsinstantie kan oordelen dat het toegankelijk maken van een bepaald onderdeel veel meer kost dan het oplevert, rekening houdend met haar grootte, middelen en hoe vaak mensen dat onderdeel gebruiken. Ze moet dat dan uitleggen in haar toegankelijkheidsverklaring en waar mogelijk een alternatief bieden. De Nederlandse overheid is daar duidelijk over: gebrek aan prioriteit, tijd of kennis is geen geldige reden.
De richtlijn sluit zelf enkele soorten sites uit: die van openbare omroepen, en die van non-profitorganisaties die geen essentiële diensten leveren en zich niet specifiek op mensen met een handicap richten. Lidstaten mogen ook de websites van scholen, kleuterscholen en kinderdagverblijven uitsluiten, behalve voor inhoud over essentiële administratieve taken, zoals inschrijven. Kijk na of je land of gewest die keuze gemaakt heeft voor je ervan uitgaat dat een schoolsite vrijgesteld is.
Wat de regels vragen
De verplichtingen komen neer op vier dingen.
- Voldoen aan de Europese norm. De richtlijn vraagt dat sites waarneembaar, bedienbaar, begrijpelijk en robuust zijn. In de praktijk betekent dat: voldoen aan de norm EN 301 549, die voor webpagina’s steunt op WCAG 2.1 niveau AA. WCAG zijn de Web Content Accessibility Guidelines van het W3C, de organisatie achter de webstandaarden; niveau A en AA samen tellen 50 criteria. In september 2026 verscheen een nieuwe versie, EN 301 549 V4.1.1, die overstapt naar WCAG 2.2. Op het moment van schrijven is ze nog niet formeel vermeld in het Publicatieblad van de EU. Mik je nu al op WCAG 2.2 AA, dan zit je goed.
- Een toegankelijkheidsverklaring publiceren. Elke website en app heeft een verklaring nodig volgens het Europese model. Ze zegt in hoeverre de site aan de norm voldoet, welke onderdelen niet toegankelijk zijn en waarom, en welke alternatieven er zijn.
- Een manier bieden om problemen te melden. De verklaring bevat een feedbackmechanisme, zoals een formulier of e-mailadres, waarmee iedereen een drempel kan melden of ontoegankelijke inhoud in een andere vorm kan vragen. De instantie moet binnen een redelijke termijn antwoorden. De verklaring linkt ook naar de handhavingsprocedure: waar mensen terechtkunnen als het antwoord niet volstaat.
- Controle aanvaarden. Elke lidstaat heeft een controleorgaan dat een steekproef van overheidswebsites en -apps nakijkt en rapporteert aan de Europese Commissie.
Inhoud die buiten de regels valt
Sommige inhoud is uitgezonderd, wat vooral voor bibliotheken, archieven en musea belangrijk is:
- kantoorbestanden zoals pdf’s en Word-documenten die voor 23 september 2018 gepubliceerd zijn, tenzij mensen ze nodig hebben voor een lopend administratief proces, zoals een vergunning aanvragen
- vooraf opgenomen video en audio van voor 23 september 2020, en live uitgezonden video en audio
- online kaarten, zolang essentiële informatie zoals een adres of route ook op een toegankelijke manier beschikbaar is
- inhoud van derden die de instantie niet financiert, niet ontwikkelt en niet beheert
- reproducties van stukken uit erfgoedcollecties die niet volledig toegankelijk te maken zijn, zoals een scan van een oud handschrift
- archieven die niet nodig zijn voor lopende processen en sinds 23 september 2019 niet meer bijgewerkt zijn
Niet op deze lijst: het pdf-formulier van vorig jaar, de opname van de gemeenteraad van vorige maand of de boekingstool die je leverancier bouwde. Die tellen allemaal mee.
België: één richtlijn, zeven regelingen
België zette de richtlijn om op elk bestuursniveau. De federale wet van 19 juli 2018 geldt voor federale instanties, en elk gewest en elke gemeenschap heeft een eigen decreet of ordonnantie. Vlaamse lokale besturen, OCMW’s inbegrepen, vallen onder het Bestuursdecreet van 7 december 2018, zoals de Vlaamse overheid uitlegt. Brusselse gemeenten vallen onder een ordonnantie van 4 oktober 2018, en Wallonië, de Federatie Wallonië-Brussel, de Franse Gemeenschapscommissie en de Duitstalige Gemeenschap hebben hun eigen teksten.
De FOD Beleid en Ondersteuning, kortweg BOSA, werd bij koninklijk besluit van 5 september 2019 aangewezen als het orgaan dat toezicht houdt op de richtlijn en de zes Belgische controleorganen coördineert. Het verslag over 2022 tot 2024 geeft een helder beeld:
- In totaal 1.936 audits, waarvan 1.763 vereenvoudigde audits: grotendeels automatisch, met twee manuele tests.
- Bij de vereenvoudigde audits was 28% van de sites gedeeltelijk conform en de rest niet conform. Een vereenvoudigde audit kan nooit meer dan "gedeeltelijk conform" opleveren.
- Bij de 133 diepgaande audits van websites, uitgevoerd door experts, was 56% gedeeltelijk conform.
- De vaakste problemen waren de structuur van de pagina (op 86% van de sites), te weinig contrast (85%), knoppen en velden die hulpsoftware niet kan herkennen (84%), geen manier om herhaalde blokken zoals menu’s over te slaan (70%) en afbeeldingen zonder tekstalternatief (69%).
BOSA biedt ook gratis hulpmiddelen: de BOSA Accessibility Check, een knop voor de bladwijzerbalk van je browser die de pagina controleert waarop je staat, en een invulassistent voor je toegankelijkheidsverklaring. Vlaamse lokale besturen kunnen diepgaande audits bestellen via een interfederaal raamcontract, zonder eigen aanbesteding.
Nederland: statussen A tot E
In Nederland begonnen de regels in 2018 met het Tijdelijk besluit digitale toegankelijkheid overheid. Sinds juli 2023 staan ze in het Besluit digitale toegankelijkheid overheid, onder de Wet digitale overheid. De Nederlandse aanpak valt op door zijn openheid. Elke overheidsinstantie publiceert haar verklaringen via een centraal register op toegankelijkheidsverklaring.nl, en elke verklaring krijgt een status:
- A: een volledig, recent onderzoek toont dat de site aan alle 50 eisen voldoet.
- B: er is een volledig onderzoek, nog niet alle eisen zijn gehaald, en de verklaring beschrijft de maatregelen.
- C: nog geen onderzoek, maar het staat binnen zes maanden gepland, of de site wordt opgeheven.
- D: er is een verklaring, maar geen onderzoek en geen plan.
- E: er is geen verklaring.
Alleen A, B en C voldoen aan de wet, en C maar zes maanden. Onderzoek moet de methode WCAG-EM van het W3C volgen en blijft drie jaar geldig. Verklaringen met status A of B moeten minstens één keer per jaar bijgewerkt worden.
Begin oktober 2026 telde het openbare Dashboard DigiToegankelijk 9.099 overheidswebsites en -apps: 861 met status A, 4.419 met B, 565 met C, 2.360 met D en 894 met E. Zo’n 42% had dus geen geldig volledig onderzoek of helemaal geen verklaring.
Frankrijk en Duitsland in het kort
In Frankrijk komt de verplichting uit artikel 47 van de wet van 11 februari 2005 over gelijke rechten voor mensen met een handicap. Overheden passen het RGAA toe, de Franse methode om tegen de Europese norm te testen, nu versie 4.1.2, met een versie 5 aangekondigd voor eind 2026. De startpagina moet vermelden "Accessibilité : totalement conforme", "partiellement conforme" of "non conforme", en een aparte toegankelijkheidspagina bevat de verklaring, een meerjarenplan van maximaal drie jaar en het actieplan van het lopende jaar. Ook grote bedrijven met een omzet vanaf 250 miljoen euro vallen onder dat artikel, zoals de officiële RGAA-site uitlegt.
In Duitsland volgen federale instanties de BITV 2.0, de federale verordening over toegankelijke informatietechnologie. De verklaring moet vanaf elke pagina bereikbaar zijn en elk jaar en na grote wijzigingen bijgewerkt worden. Typisch Duits: de startpagina moet de belangrijkste inhoud, de navigatie en de verklaring uitleggen in Duitse Gebarentaal en in Leichte Sprache (eenvoudige taal). De 16 deelstaten hebben eigen wetten voor hun administraties en gemeenten, meestal gebaseerd op dezelfde norm.
Een concreet plan voor een kleine overheidsinstantie
Dit plan werkt voor een gemeente, een OCMW, een bibliotheek of een school. Zet bij elke stap een naam en een datum.
- Maak een inventaris. Lijst elke website, subsite, app, online formulier en boekings- of betaaltool op, ook die welke leveranciers voor je beheren, en noteer wie verantwoordelijk is. Vergeten subsites zijn een klassieke blinde vlek.
- Controleer wat je hebt. Begin met de pagina’s die mensen het meest nodig hebben: de startpagina, contact, openingsuren, formulieren, afspraken maken en betalen. Laat op elk ervan een automatische controle lopen en doe daarna de toetsenbordtest van 10 minuten. Automatische controles vinden een deel van de problemen, ruwweg een derde tot de helft, dus de manuele test is belangrijk.
- Los eerst op wat mensen blokkeert. Een formulier dat je niet met het toetsenbord kunt versturen, is dringender dan een wat bleke voettekst. Vraag je leverancier om eerst de gedeelde sjablonen aan te pakken: één oplossing in het formuliersjabloon herstelt alle formulieren tegelijk.
- Laat een volledig onderzoek doen wanneer dat nodig is. Een verklaring die volledige of gedeeltelijke conformiteit claimt, moet steunen op een echte evaluatie van alle criteria, door eigen opgeleide medewerkers of door een externe expert. In Nederland is dat nodig voor status A of B. Plan het nadat de voor de hand liggende problemen opgelost zijn, zodat je geen expert betaalt om ontbrekende afbeeldingsbeschrijvingen te vinden.
- Publiceer of actualiseer je verklaring. Link ernaar vanuit de voettekst van elke pagina. Vermeld wat nog niet toegankelijk is, geef een werkend e-mailadres of formulier voor feedback, zeg hoe snel je antwoordt en link naar de handhavingsprocedure van je land. Onze gids over de toegankelijkheidsverklaring legt elk onderdeel uit in gewone taal.
- Blijf opvolgen. Websites veranderen elke week. Controleer je belangrijkste pagina’s opnieuw na elke update, herbekijk de verklaring minstens één keer per jaar en beantwoord de feedback die je krijgt.
- Leid je redacteurs op. De meeste nieuwe problemen komen uit gewone inhoud: afbeeldingen zonder beschrijving, koppen gekozen om hun grootte, links met "klik hier", ingescande pdf’s. Een korte opleiding en een checklist van één pagina helpen al veel. Publiceer waar het kan een webpagina in plaats van een pdf.
- Neem toegankelijkheid op in je contracten. Koop je een website, app of online tool, eis dan conformiteit met EN 301 549 en WCAG 2.1 AA, of beter 2.2 AA. Vraag een onderzoeksrapport bij de oplevering, toegankelijke sjablonen voor je redacteurs en gratis herstel van toegankelijkheidsfouten tijdens de garantieperiode. De Vlaamse overheid publiceert modelclausules die je kunt overnemen.
Waar een automatische controle helpt, en waar ze stopt
Een automatische controle past bij stap 2, 3 en 6 van het plan: ze toont snel de veelvoorkomende problemen en bevestigt of een oplossing gewerkt heeft. Ze vervangt niet de volledige evaluatie waarop je verklaring steunt, en geen enkele tool kan een site conform verklaren. Mensen beoordelen nog altijd of een afbeeldingsbeschrijving klopt, of een formulier logisch is en of alles werkt met een toetsenbord en een schermlezer. Ons artikel over automatische controles en audits door experts legt uit waar die grens ligt.
Controleer vandaag je belangrijkste pagina
Controleer gratis een pagina met ibin en begin met de pagina die inwoners het meest gebruiken, vaak de startpagina of het afsprakenformulier. Het rapport zet de problemen in gewone taal op een rij, geordend naar wat je eerst oplost. Meld je aan om gratis tot 200 pagina’s van één site te laten controleren, vraag een wekelijkse controle om te zien wat opgelost is en wat nieuw is, en gebruik de herstelgidsen en de gids over de verklaring voor de volgende stappen.
Kijk hoe je eigen site scoort
Controleer gratis een pagina, zonder account. Je krijgt een duidelijke lijst van wat je eerst oplost, met afbeeldingen van waar elk probleem zit.
